De Week van de Toegankelijkheid staat dit jaar in het teken van toegankelijke zorg. Maar toegankelijkheid gaat verder dan alleen de zorg, want hoe toegankelijk is het eigenlijk om te studeren als je een taalontwikkelingsstoornis (TOS) hebt?
Jessica Huttinga (26) begon in september aan de Associate degree Online Contentcreator aan de Hanzehogeschool in Groningen. Na het behalen van haar mbo 4 diploma was het tijd voor een nieuwe uitdaging. Ze wil zich verder ontwikkelen in contentcreatie en haar ervaring als ervaringsdeskundige TOS uitbreiden. Toch merkt ze al snel dat een opleiding volgen en daadwerkelijk toegankelijk onderwijs krijgen twee verschillende dingen zijn.
Een paar jaar geleden had Jessica waarschijnlijk hard gelachen als iemand had voorspeld dat ze ooit een hbo opleiding zou volgen. Niet omdat ze geen ambities had, maar omdat ze vroeger vooral keek naar wat haalbaar zou zijn met haar TOS. Inmiddels heeft ze haar mbo 3 en mbo 4 diploma op zak en weet ze steeds beter wat bij haar past.
Ze is al jaren actief op sociale media, maakt video's en werkt graag met Canva. Een praktijkgerichte opleiding waarin ze haar creativiteit verder kan ontwikkelen, leek daarom een logische volgende stap. Voordat het schooljaar begon, bezocht ze de open avond van de Hanzehogeschool. Ze twijfelde nog tussen Online Contentcreator en Ondernemen en wilde meteen bespreken welke ondersteuning mogelijk was.
Bij Ondernemen kreeg ze al snel het gevoel dat ze een nieuwe Franse les was binnengelopen. Moeilijke termen vlogen haar om de oren en ze kon er nog niet zoveel mee.
"Nou, die viel dus af. Op naar de contentcreator!"
Daar voelde ze zich direct meer op haar gemak. Ze vertelde dat ze TOS heeft en dat taal verwerken soms extra inspanning kost. Een docent gaf aan dat hij daarin geen probleem zag, omdat de opleiding vooral praktijkgericht is. Een andere docent merkte op dat je voor deze studie toch wel minstens een 8 voor Nederlands nodig zou hebben.
Jessica keek daar even van op. Met haar mbo 4-diploma, haar resultaten voor Nederlands en haar ervaring met Engels, Duits en Nederlands ondersteund met gebarentaal had ze immers al het nodige laten zien. Een cijfer vertelt iets over iemands prestaties, maar niet het hele verhaal over wat iemand kan.
"Een diploma vertelt wat je hebt behaald, maar niet hoeveel je daarvoor hebt moeten overwinnen."
Na de open avond hield Jessica een positief gevoel over aan de opleiding. Ze kreeg het advies om contact op te nemen met Student Support, zodat ze vooraf kon bespreken welke ondersteuning mogelijk was en of haar diagnose goed geregistreerd stond.
Dat gesprek verliep prettig. Er was alleen één opvallend punt: de medewerker kende de diagnose TOS niet. Jessica legde uit wat TOS voor haar betekent en welke ondersteuning ze tijdens haar mbo opleiding had gekregen. Ze hoorde dat er op het hbo vooral wordt gekeken naar de individuele ondersteuningsbehoefte en naar wat de onderwijsinstelling kan bieden.
Dat klinkt logisch, want niet iedere student met TOS heeft dezelfde behoeften. Tegelijkertijd riep het vragen op, want hoe weet een student welke ondersteuning mogelijk is als medewerkers niet bekend zijn met de diagnose? En hoeveel verantwoordelijkheid komt er dan bij de student zelf te liggen?
Tijdens het gesprek werd Jessica ook gewezen op de individuele studietoeslag. Die regeling kende ze al vanuit haar mbo periode, maar lang niet iedere student weet dat deze bestaat. De studietoeslag is bedoeld voor studenten die door hun medische situatie of beperking niet naast hun studie kunnen werken en daardoor inkomsten missen. De voorwaarden en hoogte verschillen per gemeente.
Jessica weet uit eigen ervaring hoeveel energie studeren kan kosten. Wanneer er veel informatie tegelijk binnenkomt, moeilijke taal wordt gebruikt en deadlines zich opstapelen, kan de belasting behoorlijk oplopen. Een bijbaan erbij klinkt misschien aantrekkelijk, maar moet natuurlijk ook haalbaar zijn.
"Studeren is soms al een fulltimebaan op zichzelf en dan moet je hoofd na school ook nog even bijkomen van alle informatie."
Voor studenten die mogelijk recht hebben op studietoeslag is het belangrijk om zich goed te laten informeren bij hun gemeente. Ook de aanvraagtermijn verdient aandacht. Het kabinet wil deze termijn verkorten, van vijf jaar naar maximaal één jaar. Vakbonden hebben daar kritisch op gereageerd. Meer informatie hierover staat in het artikel van Binnenlands Bestuur: Kabinet wil aanvraagtermijn studietoeslag verkorten, vakbonden reageren kritisch.
Inmiddels zit Jessica ongeveer zes weken op haar nieuwe opleiding en ze vindt het nog steeds interessant. Sommige opdrachten gaan haar makkelijker af dan andere. Dat komt onder meer doordat ze al ervaring heeft met sociale media, videobewerking en Canva. De praktijkgerichte manier van werken past goed bij haar.
Het theoretische gedeelte vindt ze soms lastiger. Op het hbo komen regelmatig ingewikkelde begrippen en vaktermen voorbij. Begrippen die voor de ene student vanzelfsprekend zijn, maar die Jessica eerst moet verwerken voordat ze ermee aan de slag kan. Ze maakt daarom veel aantekeningen en stelt vragen wanneer iets niet duidelijk is.
Ook helpt het wanneer docenten hun presentaties na de les online zetten. Maar als een presentatie vol staat met dezelfde moeilijke woorden als tijdens de les, is het teruglezen niet automatisch voldoende. Informatie beschikbaar stellen is immers niet hetzelfde als ervoor zorgen dat iedereen die informatie begrijpt. Praktische voorbeelden, visuele ondersteuning en duidelijkere uitleg kunnen dan een groot verschil maken.
De opleiding is relatief kleinschalig, met ongeveer dertig studenten en twee docenten. Toch merkte Jessica dat haar mentor in het begin niet bekend was met TOS. Vanuit haar persoonlijke ervaring vindt ze dat opvallend. Ze verwacht niet dat iedere docent alles over TOS weet, maar basiskennis zou volgens haar wel helpen om studenten beter te begeleiden.
"Een PowerPoint online zetten is stap één. Ervoor zorgen dat iedereen begrijpt wat erin staat, is stap twee."
Binnen de Hanzehogeschool zijn er aandachtsfunctionarissen die studenten met een ondersteuningsbehoefte begeleiden. Ook Jessica heeft er een toegewezen gekregen. Inmiddels spreken ze elkaar wekelijks om te bespreken hoe het gaat en waar Jessica tegenaan loopt.
Haar aandachtsfunctionaris gaf aan dat ze niet eerder een student met TOS had begeleid. Daarom is ze zich verder gaan verdiepen in de diagnose, onder andere via informatie op Jessica's website. Toen ze meer las over de gevolgen van TOS, werd duidelijk hoeveel invloed het kan hebben op het dagelijks leven. Niet alleen bij spreken, maar ook bij het verwerken van informatie, het volgen van gesprekken en het verdelen van energie.
Vanuit hun gesprekken zijn verschillende ondersteuningsmogelijkheden bij de docenten onder de aandacht gebracht. Zo is het belangrijk dat Jessica haar verhaal kan afmaken voordat iemand anders reageert. Wanneer ze halverwege wordt onderbroken, kan ze de draad kwijtraken. Dan moet ze niet alleen haar verhaal opnieuw opbouwen, maar ook proberen terug te halen wat ze eigenlijk wilde zeggen.
En laten we eerlijk zijn: een verhaal vertellen is al lastig genoeg als iemand ondertussen de helft van je zinnen overneemt.
Daarnaast kan extra tijd bij portfolio- en andere gesprekken helpen. Zo is er meer ruimte om vragen te stellen en informatie te verduidelijken. Ook kan Jessica na een klassikale uitleg naar een docent toe gaan als ze extra uitleg nodig heeft. Bij haar aandachtsfunctionaris kan ze terecht wanneer de theorie lastig is of als ze behoefte heeft aan iemand die met haar meekijkt naar een opdracht.
Dat zijn waardevolle afspraken. Toch zit er volgens Jessica een belangrijk aandachtspunt aan vast: ze moet zelf steeds aangeven wat ze nodig heeft. Ze is mondig genoeg om haar behoeften uit te spreken en weet door haar ervaringen inmiddels goed waar ze tegenaan kan lopen, maar dat geldt niet voor iedere student.
Jessica ervaart dat er binnen haar eigen begeleiding nog weinig specifieke kennis over TOS aanwezig was en dat ze daardoor veel zelf moet uitleggen en uitzoeken. Ze vindt het opvallend dat er voor haar niet direct iemand beschikbaar was met kennis over TOS en de mogelijke ondersteuning in het hoger onderwijs. Juist daar ziet ze ruimte voor verbetering.
"Toegankelijk onderwijs zou niet afhankelijk moeten zijn van hoe goed een student voor zichzelf kan opkomen."
Naast het regelen van ondersteuning heeft Jessica ook haar eigen manieren gevonden om de opleiding haalbaar te houden. Ze houdt een schoolboekje bij waarin ze haar opdrachten, aantekeningen en resultaten noteert. Zo houdt ze overzicht en kan ze zien wat ze al heeft gedaan. Zodra een opdracht is ingeleverd, kan ze die in haar hoofd ook weer loslaten.
Met verschillende opdrachten tegelijk is dat geen overbodige luxe. Binnen twee weken kan ze al bezig zijn met meerdere opdrachten, werkveldopdrachten, fotografie en reflectiemomenten. Daarbij komen de lessen, het samenwerken met medestudenten en alle informatie die ze moet verwerken.
Het helpt haar om taken te verdelen en haar energie bewust in te zetten. Bij groepsopdrachten kan ze samenwerken met anderen. Opdrachten die aansluiten bij haar eerdere ervaring gaan soms sneller, terwijl andere meer tijd vragen. Ze probeert daarom niet overal evenveel energie in te steken, maar vooral te kijken wat nodig is en wat haalbaar blijft.
"Ik ben student geworden om te leren, niet omdat ik alles al moet kunnen."
Voor Jessica hoort dat ook bij studeren. Je hoeft niet op de eerste dag alles te begrijpen en je hoeft niet iedere opdracht direct onder de knie te hebben. Je bent er juist om jezelf te ontwikkelen. Een goede planning, overzicht en het bewaken van haar energie helpen haar daarbij. Soms zit de oplossing niet in harder werken, maar in slimmer omgaan met wat je aankunt.
Jessica is blij dat ze de stap naar het hbo heeft gezet. Ze vindt haar opleiding interessant, krijgt de kans om zich verder te ontwikkelen en merkt dat haar ervaring met content maken goed van pas komt. Toch vindt ze het te vroeg om te zeggen dat studeren met TOS op het hbo vanzelfsprekend toegankelijk is.
Ze krijgt ruimte om aan te geven wat ze nodig heeft en waardeert de afspraken die inmiddels zijn gemaakt. Tegelijkertijd merkt ze dat ze veel zelf moet uitleggen en dat kennis over TOS niet bij iedere medewerker vanzelfsprekend aanwezig is. Haar ervaring is persoonlijk en zegt niet alles over de ondersteuning die andere studenten binnen de Hanzehogeschool krijgen. Wel laat ze zien waar het volgens haar beter kan.
De individuele ondersteuningsbehoefte van een student is belangrijk, maar daarvoor moet er ook voldoende kennis zijn over de diagnose en de mogelijke gevolgen ervan. Anders moet een student niet alleen een opleiding volgen, maar ook uitleggen wat TOS inhoudt, waarom bepaalde situaties lastig zijn en welke aanpassingen zouden kunnen helpen.
Dat is een extra taak die niet iedere student zomaar kan dragen. Jessica wil daarom niet zeggen dat studeren op het hbo met TOS onmogelijk is. Ze wil juist laten zien dat het wel degelijk kan, maar ze vindt dat onderwijsinstellingen meer kunnen doen om studenten niet telkens zelf het wiel te laten uitvinden.
"Ik wil niet dat mijn succes wordt gebruikt als bewijs dat ondersteuning niet nodig is. Ik wil juist laten zien wat er mogelijk wordt mét begrip en de juiste ondersteuning."
Jessica blijft voorlopig met veel interesse aan haar opleiding werken. Ze leert nieuwe vaardigheden, ontdekt waar haar sterke punten liggen en zoekt uit hoe ze haar energie goed kan verdelen. Ze hoeft niet alles meteen te kunnen en hoeft ook niet te bewijzen dat ze haar opleiding zonder hulp kan afronden.
Ze is daar om te leren. Net als iedere andere student, want toegankelijk onderwijs betekent niet dat iedereen precies hetzelfde moet kunnen of op dezelfde manier moet leren. Het betekent dat studenten de kans krijgen om zich te ontwikkelen, met ondersteuning die aansluit bij wat ze nodig hebben.
Toegankelijk onderwijs begint niet bij de vraag of een student het aankan, maar bij de vraag wat ervoor nodig is om die student een eerlijke kans te geven.
Naast dat ik als ervaringsdeskundigeactief ben, studeer ik en schrijf ik blogberichten hier op mijn eigen website. Je vind hier alle informatie rondom een taal-/spraakstoornis, want dat is iets wat ik zelf heb. Ik vind het belangrijk om ook vanuit mijn eigen perspectief verschillende onderwerpen aan te spreken, aangezien het zelf ervaren vaak een hele andere beleving is, dan dat iemand anders het doet die het niet heeft. Ik wens je veel plezier met lezen! :)
Hier heb je misschien ook interesse in:
De Week van de Toegankelijkheid staat dit jaar in het teken van toegankelijke zorg. Maar toegankelijkheid gaat verder dan alleen de zorg, want hoe toegankelijk is het eigenlijk om te studeren als je een taalontwikkelingsstoornis (TOS) hebt?
*Klik op de afbeelding rechts voor meer info en links om terug te gaan.
Daar vertel ik regelmatig wat ik in het dagelijks leven zo meemaak
