Jessica (25) zat in de bijstand, niet omdat ze niet wilde werken, maar omdat het systeem haar simpelweg niet begreep. Sinds haar 4de heeft ze de diagnose TOS en andere vormen van neurodiversiteit en steeds weer kreeg ze het label "te complex". Haar verhaal laat zien dat het niet de jongeren zijn die falen, maar dat het systeem onvoldoende ruimte biedt voor anders denkende en lerende mensen.
Volgens een artikel van NU.nl op 27 februari 2026 groeit het aantal jongeren dat in de bijstand terechtkomt. Gemeenten zien steeds vaker aanvragen van jongeren met verschillende beperkingen en ondersteuningsbehoeften. Als verklaring wordt onder andere genoemd dat sociale werkplaatsen sinds 2015 zijn verdwenen.
Tegelijkertijd stelt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen dat de kans op werk al jaren groot is. Dat zou betekenen dat de jongeren die geen baan vinden vaak niet kunnen werken door ziekte of arbeidsongeschiktheid.
Maar klopt dat beeld wel? Of zijn we vooral heel goed in het labelen van mensen en minder goed in het begrijpen van hen?
Misschien zit er ergens een ouder bij het consultatiebureau die hoort dat hun kind "wat stiller" is, of "nog niet zo veel praat". "Komt wel," wordt er gezegd en dus wacht je af.
Tot groep 1 begint en andere kinderen enthousiast over hun weekend vertellen. Jij zit daar en weet heus wel wat je hebt gedaan, maar het lukt niet om het eruit te krijgen. Of niet op de manier waarop het verwacht wordt. Alsof je hoofd zegt: succes ermee, zoek het uit.
Vanaf dat moment begint het vergelijken. Of eigenlijk: je wordt vergeleken.
In groep 3 leer je lezen, in groep 5 de tafels en in groep 8 begrijpend lezen. Alles heeft een tempo, een volgorde en een norm. Als je daar niet in past, voelt het al snel alsof jij degene bent die achterloopt.
Ik kon in groep 1 bijvoorbeeld niet vertellen over mijn weekend en topografie blijft een uitdaging. Serieus, waarom hebben we zoveel woorden voor water? Rivier, kanaal, oceaan… het is toch gewoon nat?
Het probleem is niet dat iets moeilijk is, maar dat er weinig ruimte is voor een andere manier van leren. Voor mij speelde taalontwikkelingsstoornis (TOS) een grote rol. Dat maakt alles wat met taal te maken heeft ingewikkelder dan het lijkt. Begrijpen wat iemand bedoelt, snel reageren, uitleggen wat je denkt…
Dat is geen onwil. Dat is hoe mijn brein werkt.
TOS is niet de enige uitdaging. Steeds meer jongeren vallen onder neurodiversiteit: ADHD, autisme en dyslexie. Verschillende labels, maar vaak dezelfde ervaring. Je zit in een systeem dat is gebouwd voor één manier van denken.
Omdat TOS zo onbekend is, wordt het vaak niet herkend. Wat mensen zien: iemand die stil is of niet mee lijkt te komen. Wat ze niet zien: hoeveel energie het kost om überhaupt bij te blijven.
"Niet iedereen leert op dezelfde manier, maar we onderwijzen wel alsof dat zo is."
Als niemand begrijpt waar je tegenaan loopt, ontstaan labels. Eerst ben je "stil", daarna "loopt wat achter" en uiteindelijk: "te ingewikkeld". Dat heb ik letterlijk te horen gekregen.
Ondersteuning was vaak ver te zoeken, zowel op het vmbo als later op het mbo. Leraren vonden mij ingewikkeld, maar keken niet verder waarom ik niet mee kwam. Uiteindelijk werd ik zelfs niet meer schooltoelaatbaar verklaard. Dan ga je aan jezelf twijfelen.
Je probeert je aan te passen en zet een masker op. Doet alsof je het snapt, ook als dat niet zo is. Als je maar presteert en als je aanwezigheid maar hoog genoeg is. Tot het niet meer gaat en dan voelt uitvallen als falen.
"Iedereen is een genie. Maar als je een vis beoordeelt op zijn vermogen om in een boom te klimmen, zal hij zijn hele leven denken dat hij dom is." — Albert Einstein
Ook ik heb een tijd in de bijstand gezeten. Niet omdat ik dat wilde, maar omdat het het laatste redmiddel was. Van 2020 tot 2023 om precies te zijn. Na jaren van druk en proberen schreef ik mij uit van mijn opleiding. Anderhalf jaar zat ik thuis voordat ik überhaupt de stap zette om een uitkering aan te vragen.
Tijdens die periode probeerde ik te solliciteren voor een bijbaan. Zonder diploma, zonder ervaring en midden in corona kom je niet ver. Tegelijkertijd worstel je met vragen waar niemand echt bij helpt: wat wil ik eigenlijk, wie ben ik en waarom kost alles zoveel moeite? Alsof iedereen al een richting had gekozen en ik nog steeds bij het startpunt stond en dat zonder kaart.
Wat het extra lastig maakte: zelfs de gemeente wist niet wat TOS inhield. Ik werd richting arbeidsmatige dagbesteding gestuurd, omdat ik "te complex" zou zijn voor een reguliere opleiding. Maar dat lag niet aan mij. Het lag aan het systeem en aan het ontbreken van kennis over TOS. Dan is het eigenlijk geen verrassing dat je in de bijstand terechtkomt.
En toch is dat niet waar mijn verhaal stopt. Inmiddels volg ik een opleiding tot leidinggevende. Niet dankzij hulp van de gemeente, maar omdat ik zelf mijn weg ben gaan zoeken. Op mijn manier en in mijn tempo.
Misschien zit daar wel de echte vraag: wat zou er gebeuren als dat eerder was gezien?
Wil je iets doen aan het groeiende aantal jongeren in de bijstand, begin dan eerder: al op school, misschien zelfs daarvoor.
"Als iemand niet in het systeem past, noemen we de persoon het probleem. Misschien is het tijd dat we dat omdraaien."
Het aantal jongeren in de bijstand groeit en dat is een feit. Maar misschien is de echte vraag niet waarom jongeren geen werk vinden, maar waarom ons systeem nog steeds zoveel jongeren laat vastlopen. Want achter elke jongere in de bijstand zit geen probleemgeval, maar iemand die ooit gewoon probeerde mee te doen en dat op een manier die nooit echt bij hem of haar paste.
Naast dat ik als ervaringsdeskundigeactief ben, studeer ik en schrijf ik blogberichten hier op mijn eigen website. Je vind hier alle informatie rondom een taal-/spraakstoornis, want dat is iets wat ik zelf heb. Ik vind het belangrijk om ook vanuit mijn eigen perspectief verschillende onderwerpen aan te spreken, aangezien het zelf ervaren vaak een hele andere beleving is, dan dat iemand anders het doet die het niet heeft. Ik wens je veel plezier met lezen! :)
Hier heb je misschien ook interesse in:
Jessica (25) zat in de bijstand, niet omdat ze niet wilde werken, maar omdat het systeem haar simpelweg niet begreep. Sinds haar 4de heeft ze de diagnose TOS en andere vormen van neurodiversiteit en steeds weer kreeg ze het label "te complex". Haar verhaal laat zien dat het niet de jongeren zijn die falen, maar dat het systeem onvoldoende...
In de sneeuw schrijf ik TOS.
Niet omdat het blijft liggen,
maar omdat zichtbaarheid het verschil maakt.
TOS is een taalontwikkelingsstoornis.
Soms is het onzichtbaar,
maar vandaag laten we het zien.💙
Daar vertel ik regelmatig wat ik in het dagelijks leven zo meemaak
